Migren, sıradan bir baş ağrısından çok beynin bütün bir sinir ağını etkileyen nörolojik bir olaydır. Bazı kişilerde ağrıdan dakikalar önce gözde zikzaklı ışıklar ya da kör noktalar belirir; aura denen bu görüntüler, beyin kabuğu üzerinde yavaşça ilerleyen bir elektriksel dalganın izidir. Ardından gelen zonklayıcı ağrıya bulantı, ışığa ve sese karşı aşırı hassasiyet eşlik edebilir. Beslenme migrenin nedeni değildir, ama atakların sıklığını etkileyen önemli parçalardan biri olabilir.
Trigeminal Sinir ve Kan Damarları
Uzun yıllar migrenin yalnızca beyin damarlarının genişlemesiyle oluştuğu düşünülüyordu. Bugün ise trigeminal sinir sisteminin aktive olarak damar çevresine iltihap benzeri bir tepki başlatan maddeler salgıladığı biliniyor. Bu maddelerden biri olan CGRP, yeni migren tedavilerinin de hedefi haline geldi. Migreni olan bir beyin, uyaranlara karşı daha duyarlıdır; düzen değişiklikleri, hormon dalgalanmaları ya da belirli besinler bu duyarlı sistemi eşiğin üzerine itebilir.
Açlık ve Düzensiz Öğünlerin Etkisi
Migren tetikleyicileri arasında en sık bildirilenlerden biri öğün atlamaktır. Kan şekerinin düşmesi ve uzun süren açlık, hassas beyinde atak başlatabilir. Bu nedenle kahvaltıyı ihmal etmemek, gün içinde düzenli aralıklarla beslenmek ve yeterli su içmek basit ama etkili önlemlerdir. Hafif bir susuzluk bile bazı kişilerde ağrıyı tetikleyebilir. Ramazan ayında oruç tutan migren hastalarının sahurda dengeli ve yeterli beslenmeye ayrıca özen göstermesi faydalı olur.
Kafein: Hem İlaç Hem Tetikleyici
Kafeinin migrenle ilişkisi çelişkili görünür. Az miktarda kafein bazı ağrı kesicilerin etkisini artırır ve atağın başında rahatlama sağlayabilir. Öte yandan her gün yüksek miktarda kahve ya da çay içen birinin bir gün kafeini aniden kesmesi, yoksunluk baş ağrısına yol açar. Hafta sonları geç uyanıp sabah kahvesini kaçıranların yaşadığı baş ağrısı çoğu zaman bundan kaynaklanır. Önemli olan, kafein tüketimini her gün benzer ve ölçülü düzeyde tutmaktır.
Besin Günlüğü ile Kişisel Tetikleyicileri Bulmak
Yaşlandırılmış peynirler, işlenmiş etler, çikolata, alkol özellikle kırmızı şarap ve bazı katkı maddeleri tetikleyici olarak sık anılır. Ancak bu besinler herkeste aynı etkiyi yapmaz ve gereksiz yere uzun bir yasak listesi oluşturmak beslenmeyi yoksullaştırır. Daha akıllıca bir yol, birkaç hafta boyunca yenenleri, uyku saatlerini, stres düzeyini ve atakları birlikte kaydetmektir. Bazen çikolata isteği ataktan önceki dönemin bir belirtisidir ve suçlu sanılan besin aslında masumdur. Magnezyum ve riboflavin gibi bazı besin öğeleri migren önleminde araştırılmaktadır; ancak takviye kullanımına nörolog ile birlikte karar verilmelidir.
Ne Zaman Nöroloğa Başvurmalı?
Hayatınızın en şiddetli baş ağrısı aniden başladıysa, ağrıya güçsüzlük, konuşma bozukluğu, yüksek ateş ya da ense sertliği eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden acil servise gitmek gerekir. Ayda birkaç kez tekrarlayan ya da günlük yaşamı aksatan baş ağrılarında ise nöroloji uzmanının değerlendirmesi şarttır. Migren tanısı ve ilaç tedavisi hekimin alanıdır; düzenli beslenme ve yaşam tarzı düzenlemeleri bu tedavinin güçlü bir destekçisi olur.