Bağışıklık sisteminiz her gün binlerce yabancı proteinle karşılaşır ve çoğunu sorunsuzca tanıyıp geçiştirir. Buna oral tolerans denir ve bağırsakta özel hücrelerin yürüttüğü incelikli bir eğitim sürecinin ürünüdür. Besin alerjisinde ise bu eğitim bir noktada aksar; yer fıstığı, yumurta ya da süt gibi zararsız bir besinin proteini, bir virüs kadar tehlikeli sanılır. Ardından gelen tepki birkaç kaşıntılı kabarcıktan hayatı tehdit eden bir şoka kadar uzanabilir.
Alarmın Arkasındaki Mekanizma
Klasik besin alerjisinde vücut, ilgili besine karşı IgE adı verilen antikorlar üretir. Bu antikorlar mast hücrelerinin yüzeyine yerleşir ve besinle bir sonraki karşılaşmada hücreler histamin başta olmak üzere bir dizi kimyasal salgılar. Histamin damarları genişletir, düz kasları kasar ve kaşıntıyı başlatır. Tepki genellikle dakikalar içinde ortaya çıkar. IgE dışı mekanizmalarla gelişen ve saatler sonra sindirim belirtileriyle kendini gösteren alerji türleri de vardır, özellikle bebeklik döneminde.
En Sık Karşılaşılan Tetikleyiciler
Çocuklarda inek sütü, yumurta, yer fıstığı, ağaç yemişleri, buğday ve soya öne çıkarken, yetişkinlerde balık, kabuklu deniz ürünleri ve kuruyemişler daha sık görülür. Süt ve yumurta alerjisi çoğu çocukta büyüdükçe kendiliğinden geçebilir, ancak yer fıstığı ve ağaç yemişi alerjileri genellikle ömür boyu sürer. Bazı kişilerde polen alerjisiyle bağlantılı olarak çiğ meyve ve sebzelerde ağızda kaşıntı görülür; buna oral alerji sendromu denir ve pişirme çoğu zaman tepkiyi azaltır.
İntolerans ile Alerji Arasındaki Çizgi
Bir yiyecek dokunduğunda her rahatsızlık alerji değildir. Laktoz intoleransı ya da bazı katkı maddelerine duyarlılık bağışıklık sistemiyle ilgisi olmayan sindirim sorunlarıdır. Bu ayrımı yapmak önemlidir, çünkü gerçek alerjide az bir miktar bile tehlikeli olabilirken intoleransta genellikle doza bağlı bir tolerans vardır. İnternette satılan bazı kan testleri, alerjiyi değil yalnızca besinle karşılaşıldığını gösteren antikorları ölçer ve gereksiz kısıtlamalara yol açabilir. Alerji tanısı deri testleri, kan testleri ve gerektiğinde kontrollü besin yüklemesiyle alerji uzmanı hekim tarafından konmalıdır.
Kaçınma Diyetinde Beslenme Dengesi
Alerjinin temel tedavisi tetikleyici besinden kaçınmaktır, ancak bu kaçınmanın beslenmeyi yoksullaştırmaması gerekir. Süt alerjisi olan bir çocuğun kalsiyum ve protein ihtiyacı başka kaynaklardan karşılanmalı, birden fazla besine alerjisi olanlarda büyüme yakından izlenmelidir. Etiket okumak burada hayati bir beceridir; besinin farklı isimler altında içerikte yer alabileceği öğrenilmelidir. Bebeklerde ek gıdaya geçerken alerjen besinlerin uygun zamanda tanıştırılmasıyla ilgili güncel öneriler de çocuk doktoru ile birlikte değerlendirilmelidir.
Acil Durumu Tanımak
Dudaklarda ve dilde şişlik, nefes darlığı, hırıltı, ses kısıklığı, baş dönmesi ya da bilinç bulanıklığı anafilaksi belirtisi olabilir ve derhal acil yardım gerektirir. Hekimi tarafından adrenalin oto-enjektörü reçete edilen kişilerin bunu yanlarında taşıması ve yakınlarının kullanmayı bilmesi önemlidir. Diyetisyen, güvenli bir menü kurarken bu acil planın bir parçası olmayı da gözetir.